De Protestantse Kerk in Nederland voelt zich op bijzondere wijze verplicht tot vrede. In het vertrouwen op de vrede van God zet zij zich in om een samenleven in vrede, vrijheid en rechtvaardigheid mogelijk te maken. Zij beschouwt deze inzet als onderdeel van haar geloof en maatschappelijke verantwoordelijkheid.
“De wereld is in chaos: de in strijd met het volkenrecht zijnde Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne gaat zijn vierde jaar in. Sinds de terroristische aanslag van Hamas op Israël op 7 oktober 2023 verscherpt de situatie in het Midden-Oosten zich steeds verder – met gruwelijke humanitaire gevolgen. De Sub-Sahara-regio van Afrika blijft een brandhaard van gewelddadige conflicten; meer dan de helft van de geweldsconflicten wereldwijd speelt zich hier af. Democratieën wereldwijd staan onder druk. In de VS is te zien hoe autoritaire hervormingen succesvol kunnen zijn. De bereidheid tot overeenstemming neemt af, belangenconflicten en de nauwelijks nog verborgen pogingen om de eigen belangen door te drukken, zijn onmiskenbaar.’
Zo schrijven ons zusters en broeders van de Duitse Evangelische Kirche.in een vredesbrief. Zie Vredesmemorandum van de Protestantse Kerk – EKD
Dit memorandum hebben we in de week na Pasen besproken op de jaarlijkse ontmoeting met het Evangelische bisdom Kurhessen-Waldeck en het katholieke bisdom ’s-Hertogenbosch.
Het vredesmemorandum van de Evangelische Kirche Duitsland vertegenwoordigt een verdere ontwikkeling van de protestantse vredesethiek, die probeert recht te doen aan zowel het christelijke ideaal van geweldloosheid als de veranderde wereldsituatie. De EKD houdt vast aan de visie van een “rechtvaardige vrede” zonder de realiteit van geweld en dreigingen te ontkennen. Hoewel het hulde brengt aan pacifistische tradities, komt ook de erkenning van de plichten van de staat om te beschermen naar voren. Het wordt duidelijk dat de protestantse vredesethiek zich in een proces van heroriëntatie bevindt dat nog niet is afgerond.
Tussen ideaal en verantwoordelijkheid
De focus ligt op het model van rechtvaardige vrede: het is gebaseerd op bescherming tegen geweld, het bevorderen van vrijheid, het verminderen van ongelijkheden en het omgaan met vredesbevorderende pluraliteit. En het combineert de hoop op vrede met de noodzaak van een rechtvaardige orde, die indien nodig door dwingende maatregelen beschermd moet worden. Dit omvat ook de erkenning dat tegengeweld noodzakelijk kan zijn om geweld te voorkomen. Jezus’ boodschap van geweldloosheid blijft centraal. De EKD erkent pacifistische standpunten als belangrijke stemmen die ons eraan herinneren dat het gebruik van geweld altijd schuldig maakt.
Hier vindt u een samenvatting van het document: https://www.ekd.de/friedensdenkschrift-2025-zusammenfassung-92808.htm
Ik denk dat het van belang is dat we ook in onze kerk een gesprek op gang brengen over vrede en gerechtigheid, en wat daarvoor nodig is. Zeker gezien de mondiale ontwikkelingen en het besluit om ons ook in Nederland sterker te bewapenen. Het zou interessant zijn wanneer zich meerdere stemmen zouden laten horen om dit denken te stimuleren en vorm te geven.
Een van die stemmen komt al van de kant van de rooms-katholieke kerk. De bisschoppen schrijven:
“Dierbare broeders en zusters in Christus,
De politieke, sociale, economische en culturele wereldorde is aan het veranderen. Meerdere landen breiden hun invloed uit over hun grenzen heen. Daarbij laten hun regeringen zich steeds minder gelegen liggen aan internationale organisaties die de macht van individuele landen beperken. Door de nadruk op het eigenbelang neemt de internationale solidariteit af. De veranderingen van de wereldorde leiden tot onrust, instabiliteit en conflicten. Ook in Nederland merken we de gevolgen daarvan, voor onze vrijheid, welvaart en veiligheid. Te midden van alle veranderingen vinden we houvast, richting, hoop en troost in ons geloof dat oproept te bidden voor en te werken aan vrede en gerechtigheid, indachtig de eerste woorden van de Opgestane Heer: “Vrede zij u.”(Joh. 20)”
Zo begint de bisschoppelijke brief over de vrede die onlangs is uitgekomen.
Ze stellen verder:
“Vrede en gerechtigheid zijn met elkaar verbonden. De profeet Jesaja (32,17) zegt dat vrede een vrucht is van gerechtigheid. In de brief van Jacobus (3,18) staat dat gerechtigheid een vrucht is van vrede. Waar ongerechtigheid is, kan geen vrede zijn en waar onvrede is, krijgt gerechtigheid geen kans. Vrede komt niet voort uit geweld en afschrikking, maar uit gerechtigheid. Vrede is niet alleen het afzien van geweld, maar het zoeken en behouden van verbinding. Vrede is niet de tegenstander ontwapenen en verslaan, maar uiteindelijk weer in zijn waardigheid herstellen. Vrede betekent werken aan een gezamenlijke toekomst, waarin bronnen van conflict worden weggenomen en wegen gevonden worden om conflicten op te lossen. Vrede gaat om het zoeken van het gezamenlijk goede, het ‘bonum commune’, voor de strijdende partijen en daarmee ook voor de regio en uiteindelijk voor de hele wereld.
Er kunnen zich situaties voordoen waarin gebruik van geweld ter verdediging, alleen in allerlaatste instantie, gelegitimeerd is zoals wanneer het eigen land wordt aangevallen of bij schendingen van mensenrechten. In alle gevallen dient het geweld proportioneel, doelmatig en beperkt te blijven. Coördinatie en legitimering door organisaties zoals de Verenigde Naties of de Europese Unie is daarbij nodig. De overheid dient de menselijke waardigheid te beschermen. Menselijke waardigheid is het leidend beginsel voor het democratisch proces, waarin mensen hun meningen uitdrukken en gezaghebbers bij verkiezingen getoetst worden. Menselijke waardigheid komt naar voren in een rechtsstaat, waarin mensen objectief en onafhankelijk worden behandeld, en waarbij niet macht, maar gezamenlijk opgestelde regelgeving het onderlinge samenleven bepaalt. Vanuit de overheid moet de maatschappelijke pluriformiteit die elke samenleving kenmerkt worden beschermd, waardoor minderheden zichzelf kunnen zijn en in vrede met elkaar kunnen leven. Ook dient er vrije pers en nieuwsgaring te zijn, zodat mensen zich vrij kunnen uiten en informeren.”
Lees de brief verder op: Brief van de bisschoppen over vrede en gerechtigheid – PJ23
Lees ook: open-brief-over-de-asielwetten
Met een hartelijke groet, namens het Breed Moderamen van de Classis Noord-Brabant, Limburg en de Réunion Wallonne.
In Christus verbonden,
Ds. Marco Luijk
Classispredikant Noord-Brabant, Limburg en Réunion Wallonne
m.luijk@protestantsekerk.nl
tel. 06 52 33 52 85
Verder in deze nieuwsflits: 20260424 NIEUWSFLITS-april 2026
– Vrede en gerechtigheid
– Open brief over de asielwetten
– 29 april 16.20 uur klokken luiden
– 18 mei classicale werkdag met VKB
– 27 mei classisvergadering over Kerk & Israël en Palestina
– Gesprekstafels n.a.v. oproep
– Verslag jaarlijkse Paasconferentie samen met bisdom Evangelische Kirche Kurhessen Waldeck en Rooms katholiek bisdom ’s-Hertogenbosch
