Nieuwsbrief oktober 2026
In het geloof is men telkens op zoek geweest naar de kern, naar datgene waar het om gaat. Een oude traditie is te spreken over deugden en zonden. Dat begint al in de bijbel. Later is het uitgewerkt naar de zeven hoofdzonden en de zeven deugden, die meer bekend zijn in de katholieke dan in de protestantse traditie. Toch zie je dat mensen steeds meer geïnteresseerd raken in deze oude leer, en dat er veel over gepubliceerd wordt.
Neem bijvoorbeeld het boek van psychiater Ester van Fenema Het verlaten individu waarin ze de rol van de klassieke zeven hoofdzonden in de moderne tijd onderzoekt. Zij voegt er trouwens een achtste hoofdzonde aan toe die past bij deze tijd: de leegte.
In de komende tijd zal ik over deze zonden en deugden schrijven omdat ik meen dat deze gedachten ons opnieuw richting kunnen geven in ons geloof. En niet onbelangrijk ons kunnen helpen om te zoeken naar God.
Laat ik goed protestants bij de zonde beginnen. De eerste christelijke theoloog – de apostel Paulus – laat er geen gras over groeien. Vernieuwing van het leven is de grond van het geloof bij Paulus, gestalte gegeven in de doop. Maar hij laat de vernieuwingskracht van het christendom direct voorafgaan door het donkere beeld van de zonde. Die volgorde is allesbehalve een retorische kunstgreep.
De zonde is geen klein begrip dat moet worden opgelost. Hij ziet de zonde veeleer als een menselijk gegeven; een constante. “Allen hebben gezondigd” (Rom 3:23), zo schrijft hij in de context van de discussie over de noodzaak van het volgen van de wet voor een weg ten leven. Mensen schieten altijd tekort en wie geen aandacht heeft voor de universaliteit en de radicaliteit van de zonde, neemt de werkelijkheid van de mens niet ernstig.
Met zijn beschrijving van tekortkomingen, legt Paulus een zwakheid van de mens bloot die in zijn wereld niet veel aandacht kreeg. Natuurlijk moeten we daaruit niet de conclusie trekken dat de mens verdorven is en uit zichzelf nooit tot iets goeds kan komen – ook al hebben sommigen het in de loop der eeuwen beweerd. De mens is beslist tot het goede in staat. Maar goedheid wordt voortdurend op de proef gesteld en bedreigd door het kwaad van de zonde.
“De deugd kwam bij de opkomst van het christendom door de aandacht voor deze kwetsbaarheid van de mens ook in een ander daglicht te staan. Bij de Griekse filosofen was de deugd nog een natuurlijk doeleinde die in de mens aanwezig is en bijna vanzelf kan worden bereikt.
Binnen de christelijke theologie werd de deugd omgevormd tot een dialectisch tegenbegrip van de zonde. Door hun minstens impliciete verwijzing naar ondeugden, kregen deugden een uitdagend karakter die ze eerder niet in dezelfde mate hadden. De deugden kregen ook een element van nederigheid en gerichtheid op de ander, en hun realisering werd geholpen door de oriëntatie op God. Als theologen over zondigheid en deugdzaamheid spreken, willen ze dus vooral recht doen aan zowel de nietigheid als de grootsheid van de mens. Het geweten is daarmee de worsteling met la misère et la grandeur de l’homme – zoals Blaise Pascal (1669) het in zijn postuum gepubliceerde gedachten treffend uitdrukt.”
[uit: Zeven hoofdzonden en een paar deugden. Theologische inzichten voor het alledaagse leven. Door Carl Sterkens en Christoph Hübenthal. Gratis downloaden via: www.radbouduniversitypress.nl ]
Jaloezie
Laten we beginnen met een lastige hoofdzonde, namelijk jaloezie. Het gaat altijd over twee mensen die wat met elkaar te maken hebben en waarbij de een zich vergelijkt met de ander. Doen we dat niet steeds als groepsdieren die wij zijn? Juist die vergelijking kan uitgroeien tot jaloezie. Wie verteerd raakt door jaloezie, weet hoe moeilijk deze emotie in de hand is te houden. De bijbel weet daarvan en daarom wordt er al in het eerste verhaal op aarde over verteld.
Twee broers brengen een offer en hopen op verhoring door God. De herder Abel offert een lam, de landbouwer Kain van de vruchten van het land. God verhoort eerst het offer van Abel. Daarop wordt Kaïn verteerd door afgunst wanneer God het offer van zijn broer wel aanvaardt en het zijne niet. Zijn jaloezie leidt tot blinde woede en geweld. Hij slaat zijn broer dood. Terwijl God eerst het offer van Abel verhoorde omdat zijn naam [hèvel in het Hebreeuws] betekent dat hij niet sterk is, maar zwak als een zuchtje wind. Terwijl de naam Kain [qanah (verwerven)] betekent dat hij wel kan verwerven, dat hij zijn mannetje wel staat.
Jaloezie kan dus naar binnen slaan en ons verstikken. En dan is jaloezie het tegendeel van naastenliefde, want die verheugt zich juist in het welzijn van onze naaste. Dit is een belangrijke gedachte in een tijd waarin we met afgunst worden overspoeld via social media. Daarin gaat het alleen nog maar om de vergelijking met een ander, en het opwekken van begeerte als de ander te zijn.
In de beroemde tekst over de liefde in het eerste boek Korintiërs 13 staat het tegenovergestelde:
“4De liefde is geduldig en vol goedheid. De liefde kent geen afgunst, geen ijdel vertoon en geen zelfgenoegzaamheid.”
De liefde staat hier diametraal tegenover jaloezie.
Toch is jaloezie heel menselijk. Het is een emotie die tegelijkertijd schaamte oproept, omdat we geacht worden erboven te staan. Maar het punt is dat mensen zich steeds vergelijken met de ander. Vaak proberen we de ander naar beneden te halen om de spanning van de vergelijking op te lossen. Wat kan helpen is proberen te begrijpen welke emoties en verlangens onder jaloezie liggen. Het verhaal van Kain, maar ook het verhaal van de verloren zoon – waarin de oudste broer jaloers is – kun je ook psychologisch duiden. Jaloezie ontstaat wanneer mensen zich niet gezien weten. Er ligt een verlangen ten grondslag aan het geweld van Kain – namelijk om gezien te worden, en bemind te zijn.
Als je zo denkt, kun je jaloezie opvatten als een boodschapper van iets dat gehoord wil worden. Het is dan zaak de jaloerse gevoelens te vertalen naar het verlangen dat eronder ligt. Henk Steenhuis schrijft erover in Trouw op 22 september 2026, in antwoord op een vraag van iemand die jaloers is:
“Jaloezie is geen vijand die u moet verslaan, maar een boodschapper die gehoord wil worden. Ik adviseer u daarom niet zo zeer om van de jaloezie af te komen, probeer haar te vertalen. De volgende keer dat u merkt dat iemand anders u steekt, noteer dan niet wat die persoon heeft, maar noteer welke kwaliteit hij zichtbaar maakt. Schrijf niet op: ‘Hij heeft promotie gemaakt’. Schrijf op: ‘Hij laat ambitie zien’. Niet: ‘Zij heeft een boek geschreven’. Wel: ‘Zij neemt haar creativiteit serieus’.
Na verloop van tijd ontstaat er een lijst die meer over uzelf vertelt dan over degenen die u jaloers maakten. Zo zorgt u ervoor dat de jaloezie transformeert: afgunst verandert in nieuwsgierigheid, vergelijking wordt inspiratie. En zo raakt jaloezie haar gif kwijt zonder haar wijsheid te verliezen.”
Ik wens u Gods zegen op uw werk, voor uw gemeente en in uw persoonlijk leven.
Mijn hartelijke groet, namens het Breed Moderamen van de Classis Noord-Brabant, Limburg en de Réunion Wallonne.
In Christus verbonden,
In Christus verbonden,
Ds. Marco Luijk
Classispredikant Noord-Brabant, Limburg en Réunion Wallonne
m.luijk@protestantsekerk.nl
tel. 06 52 33 52 85
Verder in de nieuwsbrief van oktober 2026
- Deugden en zonden bij het zoeken naar God
- Classisvergadering 11 november 19.30 uur Tilburg Opstandingskerk
- Kerken starten Actie Onderdak: tijdelijk een thuis voor statushouders
- Samen in actie met Oekraïne
- Bezoek de Kirchentag met een groep jongeren in Düsseldorf
- Vergaderopening – Mensen van de weg
- Gemeentecontacten – voor alle informatie
- Stichting Steunfonds voor het Protestantisme in het Zuiden
- Workshop Migrantenchristenen in Nederland – Samen één lichaam van Christus
- Oecumene lezing in Den Bosch op 18 januari 2027
- Kijk ook eens op de website van een andere classis. Over gebouwen.
Download of lees de nieuwsbrief, klik op NIEUWSBRIEF oktober 2026
